Levenslange gevangenisstraf is in de meeste landen die de doodstraf niet kennen de hoogste straf die door een rechtbank kan worden opgelegd. Niet in alle landen houdt dit een daadwerkelijk levenslange opsluiting in.

In onder meer Denemarken, Duitsland, Finland, Italië, Oostenrijk, Polen, Rusland, het Verenigd Koninkrijk en Zweden betekent "levenslang" dat de veroordeelde voor onbepaalde tijd in gevangenschap zit en in de praktijk vrijwel altijd na een aantal jaar vrijkomt d.m.v. een beroep of gratie.

In onder meer Canada, Griekenland, Noorwegen, Portugal en Spanje bestaat een echte levenslange gevangenisstraf niet en wordt "levenslang" automatisch omgezet in een vast aantal jaren (respectievelijk 25, 25, 21, 25 en 30 jaar). In Canada is levenslang nooit meer dan 25 jaar maar blijft de gevangene wel automatisch voor de rest van zijn/haar leven onder controle staan.

In de Verenigde Staten van Amerika verschilt de opvatting van levenslang sterk per staat. Meestal wordt er geen "levenslang" gegeven, maar een straf die veel langer is dan een normaal mensenleven (bijv. 200 jaar cel voor meerdere moorden bij elkaar). In een gerechtelijke uitspraak kan worden opgenomen of een later beroep of vrijlating mogelijk is of niet.

In Mexico is de maximale gevangenisstraf 40 jaar. Het Mexicaanse Hooggerechtshof heeft in 2001 bepaald dat een levenslange gevangenisstraf zonder de mogelijkheid op beroep ongrondwettelijk is omdat het wreed en ongebruikelijk hard is, en dat het Artikel 18 van de Mexicaanse Grondwet schendt.

In tegenstelling tot wat algemeen wordt aangenomen, betekent levenslange opsluiting in België wel degelijk dat de veroordeelde levenslang kan worden opgesloten. Levenslange opsluiting is in België bijgevolg niet - zoals vaak wordt gesteld - gelijk aan 30 jaar. België kent evenwel geen vorm van levenslange opsluiting waarbij de veroordeelde niet om zijn voorwaardelijke invrijheidsstelling kan verzoeken.

Estland en Nederland zijn de enige landen in Europa waar levenslang echt levenslang is. In Estland kan de president theoretisch gezien gratie verlenen, maar dit is nog nooit gebeurd. In Nederland kan gratie alleen verleend worden via Koninklijk Besluit, en dit is sinds 1940 maar twee keer gebeurd (beide gevangenen waren terminaal ziek).

Nederland

In Nederland werd sinds 1945 aan 41 personen een levenslange gevangenisstraf (celstraf) opgelegd (oorlogsmisdadigers buiten beschouwing gelaten). Daarvan zijn er relatief veel in de laatste paar jaar; de rechter lijkt steeds vaker levenslang op te leggen.

Bij de meeste gevallen van levenslang was dat wegens een veroordeling voor twee of meer moorden. Slechts in enkele gevallen werd levenslang opgelegd voor een enkelvoudige moord; er was dan sprake van eerdere veroordelingen.

De levenslange celstraf werd in 1878 ingevoerd, nadat in 1870 de doodstraf was afgeschaft. Levenslang wordt gezien als een alternatief voor de doodstraf. Het leven van de tot levenslang veroordeelde is uitzichtloos en ervaringsdeskundigen spreken wel van een "levend-doodverklaring"



Lijst met levenslang veroordeelden in Nederland de laatste jaren:

2005